Evelyn De Morgan – Barış Meryem Ana / Our Lady of Peace

Sanatçının Tanıtımı

Evelyn De Morgan (1855–1919), İngiliz resminde Pre-Raphaelite geleneğin geç dönemini mitolojik, dinsel ve alegorik konularla sürdüren sanatçılardandır. Resimlerinde kadın figürü çoğu zaman yalnız anlatının kişisi değil; ruhsal dönüşüm, umut, ölüm, ışık ve kurtuluş gibi kavramların taşıyıcısıdır. 1907 tarihli Barış Meryem Ana / Our Lady of Peace, savaşçı beden ile kutsal kadın figürünü aynı sahnede buluşturarak barışı edilgin bir sessizlikten çok dönüştürücü bir manevi güç olarak ele alır.

Eserin Tanıtımı ve Kompozisyon

Dikey kompozisyonun merkezinde beyaz giysili kadın figürü ayakta durur. Başını çevreleyen çok halkalı hale ve yapraklardan oluşan tacı kutsal kimliğini belirginleştirir. Beyaz giysinin kıvrımları beden boyunca aşağı inerken bel çevresinde kırmızı, pembe ve mor tonlarda dokuma bir kuşak bulunur. Yeşil yapraklı dallar hem boyun çevresinde hem beden boyunca tekrar eder.

Kadının sağ eli yukarı doğru açılmış, sol eli ise aşağıya uzanmıştır. Önünde metal zırhlar içindeki genç savaşçı diz çöker; ellerini birbirine kenetlemiş, başını yukarı kaldırarak kadına bakmaktadır. Savaşçının ağır zırhı ile kadının açık renkli, hafif kumaşı arasında belirgin maddi karşıtlık vardır.

Figürlerin çevresini mavi kanatlı çocuk yüzleri kuşatır. Bu melek figürleri pembe, sarı ve mavi ışık akışlarının içinde belirir; bazıları yalnız baş ve kanat olarak görünür. Sağdaki büyük sütunun üzerinde asma dalları ve meyveleri andıran bitkisel kabartmalar bulunur. Mimari iç mekânın sert taş yüzeyleri ile çevrede dolaşan renkli ışık alanları, dünyevi yapı ile ruhsal görünüm arasında iki ayrı gerçeklik katmanı oluşturur.

Panofsky Yöntemiyle Üç Düzeyli Analiz

Ön-ikonografik düzeyde beyaz giysili ve haleli bir kadın, diz çökmüş zırhlı erkek, çok sayıda kanatlı çocuk yüzü, ışık şeritleri, yapraklı dallar ve anıtsal mimari görülür. Kadın dikey olarak yükselirken savaşçı onun önünde alçalır. Beyaz, mavi ve pembe tonlar zırhın gri-metal yüzeyiyle karşıtlık kurar.

İkonografik düzeyde başlık merkezdeki figürü Barış Meryem Ana olarak tanımlar. Hale, beyaz giysi ve meleklerin varlığı figürü Hristiyan kutsal kadın ikonografisine bağlar. Önünde diz çöken savaşçının zırhı ise çatışma ve askerî dünyayı temsil eden tarihsel tipe aittir. Böylece savaşçı ile kutsal barış figürü aynı kompozisyonda karşı karşıya gelir.

İkonolojik düzeyde barış, savaşın olmadığı boş bir durum olarak değil, savaşçı kimliğin dönüşmesiyle ortaya çıkan ruhsal bir düzen hâline gelir. Zırhlı erkek silah kullanmaz; diz çökmüş, ellerini birleştirmiş ve bakışını yukarı çevirmiştir. De Morgan böylece fiziksel gücün karşısına daha büyük bir manevi otorite yerleştirir.

Temsil – Bakış – Boşluk

Temsil: Barış kadın bedeni üzerinden temsil edilir; fakat figür kırılgan ya da geri çekilmiş değildir. Kompozisyonun en yüksek ve en aydınlık noktasında yer alır. Savaşçı ise zırhıyla fiziksel gücü taşırken diz çökerek bu gücün başka bir düzene teslim edildiğini gösterir.

Bakış: Savaşçının bakışı doğrudan kutsal figüre yönelmiştir. Kadının gözleri ise ona değil, hafifçe aşağı ve dışarı açılır. İzleyici diz çöken savaşçının yakınında konumlandırılır ve onunla birlikte yukarıdaki figüre bakmaya yöneltilir. Böylece bakışın hareketi dünyevi bedenden kutsal figüre doğru yükselir.

Boşluk: Eserde savaşın kendisi gösterilmez. Zırh savaşın belleğini taşır; fakat düşman, silah çatışması, yaralı beden ya da savaş alanı yoktur. Görüntü şiddetin sonrasındaki dönüşüm anına yoğunlaşır. Barışın hangi tarihsel çatışmadan sonra geldiği açık bırakılır; savaşın yokluğu, barış figürünün anlamını daha da belirginleştirir.

Stil – Tip – Sembol

Stil: De Morgan’ın biçimsel dili uzun ve idealize figürler, kesin konturlar, parlak renkler, ayrıntılı kumaş yüzeyleri ve dekoratif bitkisel motiflerle kurulmuştur. Yoğun pembe-mavi ışık akışları fiziksel mekânın sınırlarını aşarken zırhın sert metal yüzeyi ile beyaz giysinin yumuşaklığı iki ayrı maddi dünya yaratır.

Tip: Merkez figür, Hristiyan görsel belleğinin haleli kutsal kadın ve Meryem tipine; diz çöken erkek ise şövalye-savaşçı tipine bağlanır. Bu iki tarihsel tipin karşılaşması savaşçı gücün kutsal ve barışçıl otorite karşısında yeniden konumlanmasını sağlar.

Sembol: Beyaz giysi saflık, ruhsal açıklık ve barış belleğini taşır. Hale, figürün kutsal niteliğini yoğunlaştırır. Yapraklı dallar, yaşam, yenilenme ve barışla ilişkilenen bitkisel sembolizmi kompozisyona taşırken zırh, mücadele, şiddet ve dünyevi gücün karşı kutbunu oluşturur. Birleştirilmiş eller ve diz çökme, teslimiyet, dua ve manevi kabulün görsel dilidir. Çevredeki melekler ve renkli ışık, barışın dünyevi bir anlaşmanın ötesinde ruhsal bir düzen olarak kurulmasını güçlendirir.

Sanat Akımının Açık Belirtilmesi

Eser, Pre-Raphaelitizm bağlamında değerlendirilmelidir. Parlak ve doygun renkler, ayrıntılı yüzeyler, Ortaçağ ve Hristiyan görsel belleğine yöneliş, idealize figürler ve doğadaki bitkisel biçimlerin sembolik anlamla bütünleşmesi Pre-Raphaelite geleneği belirler. Bununla birlikte barış, savaş, ruhsal dönüşüm ve kutsal ışık gibi soyut kavramların alegorik figürler üzerinden kurulması eserin güçlü Sembolist yönünü de aynı kompozisyon içinde taşır.

Sonuç

Barış Meryem Ana / Our Lady of Peace, barışı savaşın basit karşıtı olarak değil, savaşçı kimliğin dönüştüğü bir eşik olarak kurar. Zırh hâlâ bedendedir, fakat savaşçı artık savaşmaz; diz çöker ve yukarı bakar. Kutsal kadın figürü silahsızdır, fakat kompozisyonun en güçlü varlığıdır. De Morgan böylece fiziksel kudret ile manevi otorite arasındaki hiyerarşiyi tersine çevirir. Barış, şiddetin yokluğu kadar insanın kendi gücüyle kurduğu ilişkinin değişmesi hâline gelir.