Evelyn De Morgan – Flora / Flora

Sanatçının Tanıtımı

Evelyn De Morgan’ın 1894 tarihli Flora eseri, sanatçının Pre-Raphaelite geleneği Rönesans belleği, alegori ve sembolik doğa imgeleriyle yeniden kurduğu olgun dönem çalışmalarındandır. Floransa’da gerçekleştirilen yapıt, Botticelli’nin özellikle Primavera ve Venüs’ün Doğuşu çevresindeki figür diline açık biçimde yaklaşırken De Morgan’ın kendi renk, yüzey ve sembol dünyasını korur.

Eserin Tanıtımı ve Kompozisyon

Dar ve yüksek kompozisyonun merkezinde Flora, neredeyse bütün resim yüzeyini dolduran tek kadın figürü olarak ayakta durur. Uzun kızıl-altın saçları omuzlarının çevresinde dalgalanır. Açık krem renkli, çiçek motifleriyle bezeli geniş elbisesi beden boyunca kıvrılarak yere kadar iner; sol omzundan aşağı kırmızı-pembe bir kumaş sarkar. Flora iki eliyle gövdesinin önünde kırmızı ve pembe çiçeklerden oluşan bir demet tutarken sağ elinin parmakları arasında ayrıca küçük pembe bir çiçek vardır.

Figürün arkasını yoğun yaprakları ve sarı-turuncu meyveleriyle büyük bir yenidünya ağacı doldurur. Dallar arasında küçük kuşlar görülür. Flora’nın çıplak ayaklarının çevresi ise farklı tür ve renklerde çiçeklerle kaplıdır. Sağ alt köşede açılmış bir tomar bulunur. Tomardaki İtalyanca yazı Flora’yı Floransa ile ilişkilendirir ve onun yeni yurdunun İskoçya olacağını bildirir; böylece resmin doğal imgeleri coğrafi ve kültürel bir kimliğe bağlanır.

Panofsky Yöntemiyle Üç Düzeyli Analiz

Ön-ikonografik düzeyde çiçekli uzun giysili genç kadın, meyveli büyük ağaç, kuşlar, çok sayıda çiçek, kırmızı kumaş ve yazılı bir tomar görülür. Figür dikey eksende yükselirken ağacın dalları bütün yüzeyi çevreleyen organik bir ağ oluşturur. Kadının açık giysisi ile koyu yeşil yapraklar güçlü bir karşıtlık içindedir.

İkonografik düzeyde figür Roma’nın çiçek ve bahar tanrıçası Flora’dır. Çiçekler, meyveler ve yoğun bitki örtüsü onun kimliğini doğrudan destekler. Figürün duruşu, uzun saçları ve çiçeklerle çevrelenmiş bedeni Botticelli’nin Floransa Rönesansı içinde geliştirdiği kadın ve bahar ikonografisinin belleğine bağlanır. De Morgan bu tarihsel tipi 19. yüzyılın sonunda yeniden üretir.

İkonolojik düzeyde Flora yalnız antik bir tanrıçanın yeniden canlandırılması değildir. Bahar, Floransa ve Rönesans belleği aynı kadın bedeninde birleşir. Doğanın çiçeklenmesi ile geçmiş sanatın yeniden hatırlanması birbirine yaklaşır: nasıl mevsim tekrar dönüyorsa, Rönesans’ın görsel dili de De Morgan’ın çağında yeniden doğar. Flora böylece hem baharın hem kültürel sürekliliğin figürü hâline gelir.

Temsil – Bakış – Boşluk

Temsil: De Morgan Flora’yı mitolojik bir olayın içinde değil, doğayla bütünüyle çevrelenmiş tek ve anıtsal kadın figürü olarak kurar. Tanrıçanın kimliği eylemden çok beden, çiçek, meyve, kuş ve bitki örtüsü arasındaki birlikten doğar. Figür doğanın önünde durmaz; giysisindeki çiçeklerden ayaklarının çevresindeki bitkilere kadar doğanın devamı gibi örgütlenir.

Bakış: Flora doğrudan fakat sert olmayan bir bakışla izleyiciye yönelir. Başının hafif eğimi ve sakin yüz ifadesi karşılaşmayı törensel bir portreden daha yumuşak hâle getirir. İzleyici tanrıçanın karşısına yerleştirilirken figür aynı anda hem bakılan hem de karşılık veren özne konumundadır.

Boşluk: Tomar Floransa’yı doğrudan adlandırmasına rağmen şehir resimde gösterilmez. Mimari, meydan, kent silueti ya da tarihsel Floransa görüntüsü yoktur; onun yerini çiçekler, meyveler, kuşlar ve Flora’nın bedeni alır. Böylece şehir fiziksel görüntü olarak eksiltilirken kültürel kimliği doğa ve kadın figürü üzerinden sürdürülür.

Stil – Tip – Sembol

Stil: Eserin biçimsel dili parlak renkler, ayrıntılı bitkisel yüzeyler, uzun ve idealize figür, dekoratif kumaş kıvrımları ve güçlü çizgisel ritimle kurulmuştur. Açık elbisenin akışkanlığı ile ağacın yoğun dalları birbirine karşıt fakat dengeli iki yüzey oluşturur. Figürün uzun bedeni ve hafif contrapposto duruşu Botticelli belleğini taşırken renklerin parlaklığı ve doğanın ayrıntılı işlenişi De Morgan’ın Pre-Raphaelite dilini belirginleştirir.

Tip: Flora, antik çağdan Rönesans’a ve oradan 19. yüzyıla taşınan bahar ve çiçek tanrıçası tipidir. De Morgan bu tarihsel tipi Botticelli’nin kadın figürü belleğiyle birleştirir; ancak onu belirli bir mitolojik olaydan çıkarıp bağımsız, tek figürlü bir doğa kişileştirmesine dönüştürür.

Sembol: Çiçekler, bahar, açılma, güzellik, doğurganlık ve yenilenme belleğini taşır. Meyve veren ağaç, yalnız çiçeklenmenin değil, olgunlaşma ve bereketin sürekliliğini yoğunlaştırır. Kuşlar, hareket ve canlılıkla bu bahar düzenine katılır. Flora’nın çıplak ayakları, beden ile toprak arasındaki doğrudan bağı güçlendirir. Elbisesine yayılan çiçek motifleri ise doğayı figürün yalnız çevresi olmaktan çıkarıp onun bedensel kimliğine taşır. Tomar, Flora ile Floransa arasındaki bağı dilsel olarak sabitler; tanrıça aynı zamanda kentin çiçeklerle kurulan kültürel belleğine dönüşür.

Sanat Akımının Açık Belirtilmesi

Eser, Pre-Raphaelitizm bağlamında değerlendirilmelidir. Doğanın ayrıntılı ve parlak biçimde işlenmesi, yoğun çiçek ve bitki repertuarı, idealize kadın figürü, Rönesans sanatına bilinçli dönüş ve dekoratif yüzeylerin sembolik anlamla birleşmesi Pre-Raphaelite görsel dili belirler. Botticelli etkisi kompozisyonun tarihsel belleğini güçlendirirken bahar, yenilenme ve kültürel sürekliliğin alegorik yapıya dönüşmesi eserin Sembolist yönünü de derinleştirir.

Sonuç

Flora, doğanın baharda yeniden canlanmasını yalnız botanik bir bolluk olarak değil, kültürel belleğin yeniden doğuşuyla birlikte düşünür. Tanrıçanın bedeni, çiçekli elbise, meyveli ağaç, kuşlar ve yerdeki çiçekler arasında kesin bir sınır kalmaz. Floransa fiziksel olarak görünmez; fakat Botticelli’nin görsel belleği, çiçekler ve Flora’nın kendisi aracılığıyla resmin her katmanına yayılır. De Morgan böylece antik tanrıçayı geçmiş sanatın tekrarı olarak değil, geçmiş ile şimdi arasında yaşayan bir bahar imgesine dönüştürür.