Evelyn De Morgan – Yanıltan Aşk / Love the Misleader

Sanatçının Tanıtımı

Evelyn De Morgan’ın 1889 tarihli Yanıltan Aşk / Love the Misleader eseri, sanatçının aşkı yalnız birleşme ve mutluluk duygusuyla değil, yanılsama, körlük ve ruhsal yön kaybı üzerinden ele aldığı alegorik çalışmalarındandır. De Morgan’ın 1880’lerin sonlarında giderek belirginleşen Spiritüalist ve Sembolist düşüncesi, aşkın dünyevi çekimi ile daha yüksek bir ruhsal yönelim arasındaki gerilimi resimlerinde önemli bir konu hâline getirir. Love the Misleader, bu düşünceyi son derece yalın iki figür ve keskin bir mekânsal ayrımla kurar.

Eserin Tanıtımı ve Kompozisyon

Kompozisyonun solunda uzun pembe-mor giysili genç kadın, karanlık ve parçalanmış kayalık bir arazinin kenarında ayakta durur. Gözleri açık renkli bir bağla tamamen kapatılmıştır. Kollarını gövdesinin önünde toplamış, başını hafifçe aşağı eğmiştir. Ayaklarının hemen önünde zemin sona erer ve iki kaya kütlesi arasında derin, suyla kaplı bir yarık açılır.

Karşı tarafta çıplak, kanatlı genç figür kayalığın üzerine oturmuştur. Başında küçük çiçeklerden oluşan bir taç vardır ve iki eliyle uzun bir üflemeli çalgı çalar. Bedeninin rahatlığı ile kadının kapalı ve temkinli duruşu güçlü bir karşıtlık oluşturur. Aralarında ne köprü ne de güvenli bir geçiş bulunur.

Arka planda çıplak, koyu dağ sıraları uzanırken gökyüzü gün batımı ya da gün doğumunu çağrıştıran solgun pembe, sarı ve mavi tonlarla açılır. Figürlerin arasından geçen dar su hattı, manzarayı ikiye ayırdığı kadar anlatının da merkezini belirler.

Panofsky Yöntemiyle Üç Düzeyli Analiz

Ön-ikonografik düzeyde gözleri bağlı genç kadın, kayalıkların karşı tarafında oturan kanatlı çıplak figür, üflemeli çalgı, suyla dolu yarık, dağlar ve açık gökyüzü görülür. Kadın dikey ve kapalı; kanatlı figür daha yatay ve rahattır. Aralarındaki fiziksel mesafe kompozisyonun en belirgin mekânsal unsurudur.

İkonografik düzeyde kanatlı genç figür Aşk’ın, Eros ya da Cupid geleneğine bağlı kişileştirilmiş biçimidir. Başlık onu doğrudan “yanıltan” güç olarak tanımlar. Gözleri bağlı kadın ise Aşk’ın çağrısını işiten fakat önündeki yolu göremeyen insan figürüdür. Çalgı, aşkın doğrudan zorlayıcı şiddetten çok çekim, çağrı ve büyülenme yoluyla etkide bulunduğunu belirginleştirir.

İkonolojik düzeyde eser, aşkın insanı yükselten olduğu kadar yönünü kaybettiren bir güç de olabileceği düşüncesini açar. Kadının gözlerini kapatan şey yalnız fiziksel bir bağ değildir; aşkın etkisi altında görmenin ve yargının değişmesi resmin temel fikrine dönüşür. Aşk kendisi tehlikenin içinde değildir; karşı kayalıkta güvenle oturur ve yalnızca müziğini sürdürür. Tehlikeye yaklaşan, çağrıyı izleyen kişidir.

Temsil – Bakış – Boşluk

Temsil: De Morgan aşkı birbirine kavuşmuş iki sevgili üzerinden değil, bir kişiyi kendisine doğru çeken ayrı bir güç olarak temsil eder. Aşk figürü güzeldir, gençtir, kanatlıdır ve müzik üretir; görünüşünde doğrudan tehdit yoktur. Buna karşılık kadının gözleri bağlanmıştır ve bedeninin önünde uçurum açılır. Böylece çekici olan ile tehlikeli olan aynı temsil düzeninde birleşir.

Bakış: Kadın göremez; Aşk ise ona doğrudan bakmak yerine çalgısını çalar. Bu nedenle iki figür arasında karşılıklı göz teması kurulmaz. İzleyici ise kadının göremediği şeyi açıkça görür: önündeki yarığı, karşı kıyıyı ve Aşk’ın güvenli konumunu. Seyirci, figürden daha fazla görsel bilgiye sahip olduğu için yaklaşan tehlikenin sessiz tanığı hâline gelir.

Boşluk: Kadın ile Aşk arasında güvenli bir geçiş yoktur. Su ve kayalık yarık iki figürü ayırır; köprü, yol ya da bağlantı görüntüden çıkarılmıştır. Kadının gözleri bağlı olduğu için bu kesinti onun için görünmezdir. Boşluk burada yalnız fiziksel mesafe değil, Aşk’ın çağrısı ile ona ulaşmanın gerçek koşulları arasındaki kapanmayan ayrımdır.

Stil – Tip – Sembol

Stil: De Morgan’ın biçimsel dili idealize figürler, açık konturlar, uzun kumaş kıvrımları ve sakin fakat anlam yüklü manzarayla kurulmuştur. Kadının pembe-mor giysisi karanlık kayalık zemin üzerinde belirginleşirken Aşk’ın çıplak bedeni ve kanatları karşı tarafta daha açık bir biçim oluşturur. Yatay dağ sıraları ve su hattı, iki figür arasındaki ayrılığı geometrik olarak güçlendirir. Akademik figür bilgisi ile alegorik sadeleştirme aynı yüzeyde birleşir.

Tip: Kanatlı genç, Batı görsel belleğinin Eros/Cupid tipini taşır: genç beden, kanat, güzellik ve aşkın çekici gücü. Ancak burada ok ve yay yerine müzik aleti kullanılması, aşkın fiziksel yaralama yerine çağrı ve büyüleme yoluyla etkide bulunduğu farklı bir tipolojik dönüşüm yaratır. Gözleri bağlı kadın ise aşk karşısında yönünü yitiren, kaderini göremeyen insan tipine dönüşür.

Sembol: Göz bağı, körlük, bilinçli görmenin kapanması, yargının askıya alınması ve yön kaybının temel sembolüdür. Müzik aleti, çağrı, çekim ve görünmez biçimde etkileyen aşkın sesini taşır. Kanatlar, Aşk’ın hareketli, ele geçirilemez ve dünyevi sınırlardan bağımsız doğasını yoğunlaştırır. Figürler arasındaki yarık ve su, eşik, ayrılık ve tehlikeyi; güvenli yolun yokluğu ise yanıltıcı çağrının sonucunu görünür kılar. Aşk’ın başındaki çiçekler, güzellik, çekicilik ve geçici haz belleğini onun tehlikesiz görünen yüzüyle birleştirir.

Sanat Akımının Açık Belirtilmesi

Eser, Pre-Raphaelitizm bağlamında değerlendirilmelidir. İdealize figürler, yoğun fakat kontrollü renkler, doğanın ayrıntılı bir alegorik mekâna dönüştürülmesi ve klasik-mitolojik figür belleğinin çağdaş ahlaki düşünceyle yeniden kurulması Pre-Raphaelite geleneğini belirler. Bununla birlikte aşk, körlük, ruhsal yön kaybı ve tehlikenin figür, göz bağı, müzik ve uçurum aracılığıyla soyut bir düşünsel düzene dönüştürülmesi eserin güçlü Sembolist yönünü oluşturur.

Sonuç

Yanıltan Aşk / Love the Misleader, aşkı karanlık ya da korkutucu bir yaratık olarak göstermez. Tam tersine Aşk genç, güzel, kanatlı ve müzik çalan çekici bir figürdür. Resmin gerilimi de buradan doğar: tehlike kendisini tehlike olarak sunmaz. Kadının gözleri bağlıdır; Aşk’ın sesini işitebilir fakat önündeki yarığı göremez. De Morgan böylece aşkın yanıltıcı gücünü dışsal zorlamada değil, insanın görme ve değerlendirme yetisinin değişmesinde bulur. Aradaki geçitsiz boşluk, çekim ile gerçeklik arasındaki mesafeyi kompozisyonun merkezine yerleştirir.