Sürrealist Kompozisyon / Surrealist Composition — Kristians Tonny

Sanatçının Tanıtımı

Kristians Tonny, 20. yüzyıl sürrealist figürasyonu içinde değerlendirilebilecek bir sanatçıdır. Onun bu eserinde gerçekçi mekân, mantıklı olay örgüsü ya da klasik perspektif düzeni geri çekilir. Resim, birbirinden bağımsız gibi görünen imgeleri aynı düzlemde buluşturur. İnsan bedeni, hayvan, bitki, kap, böcek ve göksel işaretler tek bir rüya yüzeyinde karşılaşır. Bu nedenle eser, dış dünyayı betimlemekten çok, zihinsel ve bilinçdışı çağrışımların sahnesi olarak okunmalıdır.

Eserin Tanıtımı ve Kompozisyon

Kompozisyonun merkezinde sarı tonlarla kurulmuş çıplak bir kadın gövdesi yer alır. Figür, kırmızı-koyu renkli bir kap ya da çanak içinden yükselir. Ellerini başının üzerine kaldırmış, başını ve yüzünü tutar gibi durur. Yüz iki parçalıdır; bir tarafı maskeyi, diğer tarafı insan yüzünü çağrıştırır. Gövde, bacaklar ve göğüsler açık biçimde görülür; ancak figür doğal bir beden olarak değil, heykel, idol ve rüya varlığı arasında duran bir imge olarak kurulmuştur.

Üst bölümde büyük kuşlar, sürüngenimsi bir yaratık, siyah gagalı kuş ve renkli geometrik alanlar görülür. Sol tarafta vazo benzeri dikey bir form, balık, bitki, böcek ve göz benzeri işaretler vardır. Sağ tarafta gri bir kap içinde küçük sarı bir figür yer alır; bu figür kollarını iki yana açar ve kanat ya da örtüye benzeyen beyaz biçimlerle çevrelenir. Alt bölümde denizi ya da su yüzeyini çağrıştıran mavi alan, kahverengi kıyı, küçük hayvan figürleri ve dağınık sarı noktalar bulunur. Bütün yüzey, tek bir mekândan çok, farklı rüya parçalarının üst üste geldiği bir iç dünya haritası gibi işler.

Panofsky Yöntemiyle Üç Düzeyli Analiz

Ön-ikonografik: İlk düzeyde çıplak bir merkezi figür, kuşlar, sürüngenimsi varlıklar, vazo, kap, bitkiler, böcekler, balık benzeri biçimler, su alanı ve küçük hayvanlar görülür. Renkler sarı, kırmızı, mavi, yeşil, gri ve siyah karşıtlıklarıyla kurulmuştur. Kompozisyon kalabalıktır; ancak merkezdeki sarı beden, bütün karmaşayı kendine çeken ana odaktır.

İkonografik: Sürrealist imge düzeninde bu öğeler tek anlamlı sembollere kapanmaz. Kuşlar uçuş, haber, ruhsal hareket ya da bilinçdışı geçişleri çağrıştırır. Böcekler ve sürüngenler, daha ilkel ve yeraltımsı yaşam formlarını taşır. Kaplar, doğum, saklama, dönüşüm ve içe kapanma imgeleriyle ilişkilendirilebilir. Merkezdeki kadın bedeni ise klasik nüden çok, doğa, bilinçdışı ve arzu alanlarının birleştiği bir figür hâline gelir.

İkonolojik: Daha derin düzeyde eser, insanın tek ve sabit bir varlık olmadığını gösterir. Beden burada hayvanlarla, bitkilerle, kaplarla ve maskelerle çevrilmiştir. Merkezdeki figür kendi yüzünü tutar gibidir; bu hareket kimliğin sabitliğini bozar. Eser, öznenin dış dünya karşısındaki düzenli konumunu değil, bilinçdışında parçalanan ve başka varlıklarla karışan hâlini görünür kılar.

Temsil – Bakış – Boşluk

Temsil: Resim, insan bedenini doğal bir nü olarak temsil etmez. Beden, kap içinden çıkan, maskeye bölünen ve çevresindeki varlıklarla aynı rüya düzenine katılan bir figürdür. Temsil edilen şey, tek başına kadın bedeni değil; bedenin dönüşebilirliği, arzunun parçalanması ve insan ile hayvan-imge arasındaki sınırın kaymasıdır.

Bakış: Merkezdeki figür izleyiciye doğrudan ve açık bir bakışla yönelmez. Yüz maskemsi ve bölünmüş olduğu için bakış belirsizleşir. Çevredeki hayvan ve kuş biçimleri de gözleri, gagaları ve yönleriyle sahneyi çoğaltır. İzleyici tek bir figürün bakışıyla karşılaşmaz; dağılmış, parçalı ve huzursuz bir görsel alanın içine çekilir.

Boşluk: Boşluk, kompozisyonun doluluğuna rağmen anlatının açıklanmamasında belirir. Bu figür kimdir, bu hayvanlar neyi taşır, kaplar neyi doğurur, sahne gece mi gündüz mü, iç dünya mı dış dünya mı? Resim bunları kesinleştirmez. Boşluk, rüya mantığının kendisidir. Her imge görünürdür; fakat hiçbir imge tek başına son anlamı vermez.

Stil – Tip – Sembol

Stil: Eserin stili, sürrealist figürasyon ile dekoratif yüzey düzenini birleştirir. Tonny, gerçekçi derinlik yerine yanyana gelen işaretler, düz renk alanları ve fantastik figürlerle çalışır. Merkezdeki sarı beden daha hacimli görünürken, çevredeki kuşlar, böcekler ve bitkiler daha şematik ve simgesel biçimde kurulmuştur. Bu fark, bedeni rüya evreninin merkezi hâline getirir.

Tip: Merkez figür, klasik kadın nü tipine yaklaşır; fakat hemen bozulur. Maskemsi yüz, kap içinden yükselme ve çevresindeki yaratıklarla kurduğu ilişki onu “doğa tanrıçası”, “rüya varlığı” ya da “bilinçdışı figür” tipine dönüştürür. Sağdaki küçük figür ise ikinci bir doğuş ya da minyatürleşmiş dönüşüm tipi gibi okunabilir.

Sembol: Kaplar, dönüşüm ve doğum alanlarıdır. Kuşlar, geçiş ve hareket fikrini taşır. Böcekler ve sürüngenler, bilinçdışının daha karanlık ve ilkel katmanlarını çağrıştırır. Merkezi beden, arzu ve kimlik alanıdır. Maskemsi yüz, öznenin bölünmesini gösterir. Mavi alt alan, suyu ve bilinçdışının akışkan zeminini düşündürür.

Sanat Akımının Açık Belirtilmesi

Bu eser Sürrealizm menüsünde yer almalıdır. Resim, gerçekçi olay örgüsü ya da mekân bütünlüğü kurmaz. Bunun yerine rüya, bilinçdışı, metamorfoz, erotik beden, hayvan imgeleri ve fantastik nesneler üzerinden çalışır.

Sonuç

Kristians Tonny’nin Sürrealist Kompozisyon adlı eseri, insan bedenini tek başına bir figür olarak değil, hayvanlar, kaplar, bitkiler, kuşlar ve maskelerle birlikte dönüşen bir rüya merkezi olarak kurar. Merkezdeki sarı beden hem çıplaktır hem de gerçeklikten kopmuştur; hem insan gibidir hem de idol, maske ve doğa varlığına yaklaşır. Temsil, bakış ve boşluk düzleminde eser, bilinçdışının düzenli bir hikâye anlatmadığını; imgeleri yan yana getirerek, bozarak ve birbirine karıştırarak konuştuğunu gösterir.