Alaya Alınan Öpücük / A Ridiculed Kiss — Konstantin Somov, 1908

Sanatçının Tanıtımı

Konstantin Somov, Rus Sembolizmi ve Mir Iskusstva çevresiyle ilişkilendirilen, geçmiş zamanların zarif ama kırılgan dünyasını melankoli, ironi ve dekoratif incelikle yeniden kuran sanatçılardandır. Onun resimlerinde bahçeler, maskeli figürler, rokoko kıyafetler, gizli buluşmalar ve sahne duygusu sıkça görülür. Somov’un aşk sahneleri çoğu zaman doğrudan romantik değildir; arzu, oyun, seyir, alay ve toplumsal rol içinde görünür hâle gelir.

Eserin Tanıtımı ve Kompozisyon

Resimde yapraklarla örtülü bir bahçe geçidi altında oturan bir çift görülür. Erkek figür, kadının açıkta kalan omzunu öper; kadın bu temas karşısında başını ve gövdesini hafifçe geriye çeker. Sağ kenarda bitkilerin arasından sahneyi izleyen gizli bir figür vardır. Sol arka planda, bahçe açıklığında raketli bir kadın ve oyuna hazırlanır gibi gerilmiş bir erkek figür seçilir. Üstte gökkuşağı, önde kırmızı yol, arkada yoğun yeşillik yer alır. Kompozisyonun merkezi, omza yönelen öpücük ile kadının geri çekilişi arasındaki gerilimdir.

Panofsky Yöntemiyle Üç Düzeyli Analiz

Ön-ikonografik:
Resimde geniş bir bahçe sahnesi vardır. Ön planda kadın ve erkek figürü bir bankın çevresinde yer alır. Kadının omzu açıktır; erkek bu açık omza eğilir. Kadının başı ve gövdesi temasın yönünden geriye doğru çekilmiş gibidir. Sağda yaprakların arasından bakan bir figür bulunur. Sol arka planda raket tutan bir kadın ve oyuna ait bir hareket içinde gerilmiş erkek figür görülür. Bahçe, yapraklı geçitler, kırmızı yol, uzak yeşil açıklık ve gökkuşağıyla çevrelenmiştir.

İkonografik:
Omza kondurulan öpücük, dudaktan öpüşmeye göre daha dolaylı, daha oyunlu ve daha belirsiz bir arzu jestidir. Kadının geri çekilişi, bu temasın bütünüyle karşılıklı bir teslimiyet olmadığını gösterir. Başlıktaki “alaya alınan öpücük” vurgusu da bu belirsizliği güçlendirir. Sağdaki gizli tanık, özel olması gereken temasın başkaları tarafından izlendiğini gösterir. Arka plandaki raketli oyun sahnesi ise aşk jestini bahçe eğlencesi, sosyal oyun ve hafif alay atmosferi içine yerleştirir.

İkonolojik:
Eserin derin gerilimi, arzu ile oyun arasındadır. Erkek kadına yaklaşır; fakat kadın bu yaklaşımı bütünüyle kabul eder gibi görünmez. Omuz öpücüğü bir yakınlaşma jestidir, ama kadının geri çekilen bedeni bu yakınlaşmayı askıda bırakır. Aynı anda bahçede oyun oynayan figürler ve gizli tanıklar vardır. Böylece aşk, kişisel ve mahrem bir duygu olarak kalmaz; izlenen, yorumlanan, alaya alınan ve sahnelenen bir toplumsal oyuna dönüşür. Somov burada romantik öpücüğün masumiyetini değil, onun teatral ve kırılgan yapısını gösterir.

Temsil – Bakış – Boşluk

Temsil:
Somov çifti kapalı bir aşk birliği içinde değil, çözülmeye açık bir temas anında temsil eder. Erkek figürün hareketi belirgindir; kadın figür ise omzunu açıkta bırakmasına rağmen bedensel olarak geri çekilir. Bu karşıtlık, sahneyi tek anlamlı bir aşk anından çıkarır. Kadın ne bütünüyle teslim olur ne de bütünüyle kaçar. Temsilin asıl düğümü bu aralıktadır: temas vardır, fakat uyum tamamlanmamıştır.

Bakış:
Resmin bakış düzeni çok katmanlıdır. Erkek kadının bedenine yönelir; kadın bedeniyle geri çekilir; sağdaki gizli figür sahneyi gözetler. Arka plandaki oyuncular ise bahçeyi özel bir aşk mekânından çıkarıp toplumsal bir eğlence alanına dönüştürür. İzleyici de bu bakış düzenine katılır. Biz yalnız romantik bir ana değil, izlenen ve alaya açık hâle gelen bir temasa bakarız.

Boşluk:
Boşluk, bahçenin açıklıkları ve kapanmaları arasında kurulur. Yapraklı geçit çifti çevreler, fakat onları saklamaz. Sağdaki gözetleyen figür, bu mahrem alanın delindiğini gösterir. Sol arka plandaki oyun alanı, aşk sahnesinin arkasında başka bir hareket ve sosyal hayat olduğunu hatırlatır. Asıl boşluk, öpücüğün tamamlanmamasıdır: dudaklara değil omza yönelen temas, kadının geri çekilişiyle birlikte açık ve kararsız kalır.

Stil – Tip – Sembol

Stil:
Eser, Somov’un dekoratif ve sembolist bahçe diliyle kurulmuştur. Koyu yeşil yaprak örgüsü, kırmızı yol, açık renkli figürler ve gökkuşağı arasında teatral bir düzen vardır. Bahçe doğal bir alan olmaktan çok sahne gibi çalışır. Renkler ve figürler, aşkın kendiliğindenliğini değil, onun oyunlaştırılmış ve stilize edilmiş hâlini görünür kılar.

Tip:
Eser, rokoko kökenli bahçe flörtü ve galant sahne tipine bağlanır. Ancak Somov bu tipi doğrudan neşeli bir aşk sahnesi olarak kullanmaz. Omuz öpücüğü, geri çekilen kadın, gizli tanık ve arka plandaki raket oyunu, sahneyi ironik bir aşk oyununa dönüştürür. Bu nedenle çift, yalnız âşık çift tipi değil; seyredilen, sınanan ve alaya açık çift tipidir.

Sembol:
Omuz öpücüğü, dolaylı arzu ve bedensel yaklaşma sembolüdür. Kadının geri çekilişi, bu arzunun karşılıksız ya da en azından kararsız kaldığını gösterir. Raket ve bahçe oyunu, aşkın oyunlaştırılmış doğasını güçlendirir. Sağdaki gizli figür, gözetleme ve dedikodu sembolüdür. Gökkuşağı romantik vaat ve geçicilik taşır. Kırmızı yol ise hem bedensel sıcaklığı hem de sahne etkisini artırır.

Sanat Akımının Açık Belirtilmesi

Sembolizm / Rus Sembolizmi; rokoko canlandırmacı galant sahne.
Eser, aşkı doğrudan duygusal bir bütünlük olarak değil, bahçe oyunu, gizli bakış, omuz öpücüğü ve geri çekilen beden aracılığıyla sembolik ve ironik bir sahne olarak kurar.

Sonuç

Alaya Alınan Öpücük / A Ridiculed Kiss, aşkı tamamlanmış bir öpüşme anı olarak değil, omuzda kalan ve hemen toplumsal bakışa yakalanan kırılgan bir temas olarak gösterir. Erkek kadının açık omzunu öper; kadın ise bu temasla birlikte kendini geri çeker. Sağdaki gizli tanık ve arka plandaki raket oyunu, sahneyi mahremiyetin dışına taşır. Somov’un bahçesi aşkı korumaz; onu izlenen, oynanan ve alaya açık bir gösteriye dönüştürür. Eserin gücü, romantik jestin tam da gerçekleştiği anda bozulmasında yatar.