Bir İnsan Doğuyor / A Man is Born — Ibrahim Kodra (c. 1977)

Sanatçının Tanıtımı

Ibrahim Kodra, 20. yüzyılın kübizm sonrası figüratif soyutlama hattında değerlendirilebilecek sanatçılarındandır. Onun resminde insan figürü çoğu zaman doğal biçimiyle değil, parçalanmış yüzeyler, geometrik düzenler ve sembolik işaretler içinde görünür. A Man is Born, bu anlayışa bağlıdır. Eser, doğumu biyolojik bir olay olarak değil, modern dünyanın içine düşen insanın görsel kuruluşu olarak ele alır.

Eserin Tanıtımı ve Kompozisyon

Resimde sağ üst bölümde pembe tenli, sarı saçlı, çıplak bir çocuk ya da yeni doğan figürü görülür. Figür, siyah ve geometrik bir yapıya tutunmuş gibidir. Beden yumuşak, kırılgan ve organiktir. Karşısındaki büyük siyah kütle ise sert, dikey ve neredeyse makinesel bir görünüme sahiptir.

Bu siyah yapı, insan bedeni gibi değil, bir kule, totem, makine ya da sembolik kapı gibi düzenlenmiştir. İçinde kırmızı, sarı, yeşil ve beyaz geometrik işaretler bulunur. Üçgenler, yarım daireler, küçük yüz benzeri alanlar ve keskin renk parçaları, yapıyı cansız bir duvardan çıkarıp işaretlerle dolu bir varlık alanına dönüştürür. Arka planda deniz ya da geniş bir yeşil-mavi yüzey uzanır. Gökyüzünde basit mavi kuş işaretleri vardır. Böylece sahne, doğa ile işaret sistemi, beden ile geometrik dünya arasında kurulur.

Panofsky Yöntemiyle Üç Düzeyli Analiz

Ön-ikonografik: İlk düzeyde çıplak bir çocuk figürü, siyah geometrik bir yapı, renkli üçgenler, yarım daireler, mavi kuş benzeri işaretler ve yatay bir zemin görülür. Figür sağdan sola doğru uzanır. Siyah yapı kompozisyonun ağırlık merkezidir. Çocuğun açık pembe bedeni ile siyah kütle arasında güçlü bir karşıtlık vardır.

İkonografik: Başlık, resmi doğum sahnesi olarak okumaya yönlendirir. Fakat burada anne bedeni, aile, yatak ya da geleneksel doğum mekânı yoktur. İnsan, doğrudan sembollerle dolu bir yapının yanına yerleştirilmiştir. Bu nedenle “doğum”, doğal bir başlangıçtan çok kültürel ve görsel bir dünyaya giriş anlamı kazanır. Çocuk, dünyaya gelir gelmez işaretler, biçimler ve yapılarla karşılaşır.

İkonolojik: Daha derin düzeyde eser, modern insanın doğumunu parçalanmış bir görsel evren içinde düşünür. İnsan artık saf doğaya doğmaz; kodlara, geometrilere, yapılara ve soyut işaretlere doğar. Siyah yapı bu yüzden yalnız bir arka plan değildir. İnsanın karşısında beliren modern dünyanın sert yüzüdür. Çocuk figürü kırılganlığı, siyah kütle ise düzeni, baskıyı ve yapaylığı taşır.

Temsil – Bakış – Boşluk

Temsil: Eser, insanın doğumunu klasik figüratif açıklıkla temsil etmez. Beden tanınabilir kalır; fakat çevresi soyut ve geometriktir. Bu durum insanı iki alan arasında bırakır: organik varlık ve işaret dünyası. Çocuğun bedeni yumuşak çizgilerle verilmiştir; karşısındaki yapı ise keskin ve parçalıdır. Temsilin gerilimi buradan doğar.

Bakış: Çocuk figürü siyah yapıya yönelir. Eliyle ona dokunur ya da onunla ilişki kurmaya çalışır. İzleyici bu temas anına dışarıdan bakar. Burada bakış doğrudan yüz ifadesine değil, beden ile yapı arasındaki ilişkiye yönelir. Çocuk bize bakmaz; dünyaya bakar. Bu yüzden seyirci, doğan insanın ilk karşılaşmasına tanık olur.

Boşluk: Boşluk, figür ile dünya arasındaki eşikte belirir. Çocuk henüz tam olarak bu yapının içine girmemiştir; ama ondan ayrı da değildir. Arka plandaki geniş mavi-yeşil yüzey, doğanın açık alanını düşündürür. Buna karşılık siyah yapı kapalı, sert ve işaretlerle doludur. İnsan bu iki boşluk arasında doğar: açık doğa ile kapalı kültür arasında.

Stil – Tip – Sembol

Stil:
Kodra’nın dili kübist parçalanmaya ve geometrik figürasyona yakındır. Biçimler düz yüzeylere ayrılmıştır. Renkler doğal tonlama için değil, işaret etkisi yaratmak için kullanılır. Siyah kütle kompozisyona sert bir ağırlık verir. Çocuğun pembe bedeni ise bu sertliğe karşı canlı ve kırılgan bir yüzey oluşturur.

Tip:
Eserin figür tipi, “doğan insan” tipidir. Fakat bu doğum sahnesi dinsel ya da pastoral değildir. Çocuk, modern soyut dünyanın karşısına çıkan ilk insan gibi görünür. Siyah yapı ise kule, makine, totem ve yazı yüzeyi arasında duran karma bir tiptir.

Sembol:
Çocuk, başlangıç ve kırılganlık anlamı taşır. Siyah yapı, modern dünyanın sert ve kodlanmış düzenini çağrıştırır. Renkli üçgenler ve yarım daireler, dil öncesi işaretler gibi çalışır. Mavi kuş izleri özgürlük ya da uzaklık duygusu verir. Deniz benzeri yatay alan ise doğanın hâlâ arka planda bulunduğunu gösterir; fakat insan artık yalnız doğaya değil, sembollerle örülmüş bir dünyaya doğmaktadır.

Sanat Akımı

Eser, Kübizm kategorisine yerleştirilebilir. Kodra, figürü doğal biçimiyle değil, geometrik yüzeyler ve sembolik işaretlerle kurar.

Sonuç

A Man is Born, doğumu sade bir başlangıç sahnesi olarak görmez. İnsan figürü, daha doğar doğmaz siyah, geometrik ve işaretlerle dolu bir yapıyla karşılaşır. Bu yapı modern dünyanın sembolik düzenidir. Çocuk bedeni ise bu düzen karşısında hem kırılgan hem meraklıdır. Kodra’nın resmi, insanın doğaya değil, anlam sistemlerine doğduğunu gösterir. Doğum burada yalnız bedensel bir olay değil, işaretlerin, biçimlerin ve kültürel yapıların içine giriş anıdır.