Laval’ın Profiliyle Natürmort / Still Life with Profile of Laval — Paul Gauguin

Sanatçının Tanıtımı

Paul Gauguin, 19. yüzyıl sonu resminde doğal görünüşü renk, yüzey ve kişisel anlam düzeni doğrultusunda dönüştüren sanatçılardandır. 1886 tarihli Still Life with Profile of Laval, natürmort ile portreyi aynı kompozisyonda karşılaştıran erken dönem çalışmalarındandır. Sağ kenardaki profil ressam Charles Laval’a aittir; merkezdeki antropomorfik seramik kap ise Gauguin’in kendi üretimidir.

Eserin Tanıtımı ve Kompozisyon

Kompozisyonun ön planında beyaz bir örtü üzerine yerleştirilmiş meyveler ve alışılmadık biçimli seramik kap bulunur. Yeşil, kırmızı, turuncu ve kahverengi meyveler masanın üzerinde dağınık görünse de kap çevresinde dengeli bir ağırlık oluşturur. Seramik nesne, iki yana açılan kıvrımları ve koyu gövdesiyle sıradan bir vazo olmaktan çıkar; hayvanı, insan bedenini ya da maskeyi çağrıştıran melez bir biçime yaklaşır.

Charles Laval’ın yüzü resmin sağ kenarından içeri girer. Profil bütünüyle gösterilmez; alın, burun, sakal ve boyun, çerçeve tarafından kesilmiştir. Laval’ın aşağı yönelen bakışı meyvelerden çok merkezdeki seramik nesneye yaklaşır. Böylece natürmort artık edilgin nesnelerin sıralandığı bir masa değildir; başka bir sanatçının bakışı altında incelenen ve değerlendirmeye açılan bir üretim alanına dönüşür. Arka plandaki dikey yüzeyler, soluk renkler ve belirsiz şekiller kompozisyonu gerçekçi bir oda tasvirinden uzaklaştırır. Masa örtüsünün kıvrımları, meyvelerin yuvarlaklıkları, seramik kabın melez gövdesi ve Laval’ın kesilmiş profili farklı temsil biçimlerini aynı dar alanda karşı karşıya getirir.

Panofsky Yöntemiyle Üç Düzeyli Analiz

Ön-ikonografik düzeyde masa üzerinde renkli meyveler, koyu renkli seramik kap, beyaz örtü, arkada boyalı yüzeyler ve sağ kenarda profilden görülen erkek başı bulunur. Meyveler yuvarlak, kap kıvrımlı, profil ise keskin ve dikey bir sınır içinde kurulmuştur. Figürün bakışı aşağıya yönelirken nesneler izleyiciye daha açık biçimde sunulur.

İkonografik düzeyde eser, natürmort ile sanatçı portresini birleştirir. Charles Laval yalnız resmedilen kişi değildir; kompozisyon içindeki nesnelere bakan ikinci seyirci konumundadır. Seramik kap, Gauguin’in resim dışındaki yaratıcı üretimini tabloya taşır. Böylece eser, meyve ve kaplardan oluşan geleneksel natürmortun içine sanatçı, sanat nesnesi ve değerlendiren bakış ilişkisini yerleştirir.

İkonolojik düzeyde kompozisyon, sanatın yalnız görülen dünyayı kopyalamadığını; biçimleri bozarak ve farklı üretim alanlarını birleştirerek yeni bir gerçeklik kurduğunu düşündürür. Laval’ın dikkati, doğal meyveler ile insan eliyle oluşturulmuş melez kap arasındaki ayrımı belirginleştirir. Gauguin, doğanın ürünlerini resmederken kendi ürettiği nesneyi onların merkezine koyar; yaratıcı biçim, doğal biçimle eşit hatta daha baskın bir konum kazanır.

Temsil – Bakış – Boşluk

Temsil, tek bir resim türüne bağlı kalmaz. Meyveler natürmortu, Laval’ın başı portreyi, seramik kap ise resim ile üç boyutlu üretim arasındaki geçişi taşır. Bu üç alan birbirine uyumlu biçimde kaynaşmaz; kompozisyon bilinçli olarak kesintili ve sıkışık kalır.

Bakış, eserin temel düğümüdür. Laval izleyiciye bakmaz; gözlerini masa üzerindeki düzene yöneltir. İzleyici de onun baktığı nesnelere bakar, fakat aynı zamanda Laval’ın yüzünü seyreder. Böylece iki aşamalı bir bakış oluşur: biz hem natürmortu hem de natürmorta bakan kişiyi görürüz. Laval, resmin içindeki izleyiciye dönüşür.

Boşluk, profil ile seramik kap arasındaki dar alanda yoğunlaşır. Bu mesafe fiziksel olarak küçüktür; ancak sanatçı ile sanat nesnesi, seyir ile üretim arasındaki düşünsel aralığı taşır. Laval’ın çerçeve tarafından kesilen yüzü de kompozisyonun dışında devam eden görünmeyen bedeni düşündürür. Resim, gösterdiği kadar dışarıda bıraktığı alanla da işler.

Stil – Tip – Sembol

Stil düzeyinde eser, parçalı kadraj, yoğun renk karşıtlıkları ve biçimleri kesin modelleme yerine fırça yönleriyle kuran bir anlayış taşır. Meyveler hacimlerini korur; fakat yüzeyleri titreşimli renk geçişleriyle işlenir. Laval’ın yüzü de akademik portre düzgünlüğünden uzaktır; renk lekeleri ve kesilmiş kadraj, figürü kompozisyonun akışına dahil eder.

Tip düzeyinde Laval, yalnız portresi yapılan sanatçı değil, başka bir sanatçının üretimini inceleyen yaratıcı kişi tipidir. Natürmort nesneleri geleneksel meyve ve kap tiplerini taşırken merkezdeki seramik, bu tanınabilir düzeni bozan melez sanat nesnesidir.

Sembol düzeyinde meyvelere sabit ve alegorik anlamlar yüklemek için yeterli görsel kanıt yoktur. Buna karşılık antropomorfik seramik kap, Gauguin’in yaratıcı müdahalesinin yoğunlaştığı imgedir. Doğal nesnelerin arasında insan eliyle üretilmiş, tanımlanması güç bir beden gibi yükselir. Laval’ın ona yönelen bakışı, kabı yalnız kullanılan eşya olmaktan çıkararak sanatın dönüşüm gücünü taşıyan merkeze yerleştirir. Sembolik anlam, nesnenin tek başına neye benzediğinden çok, doğal meyvelerle sanatçı bakışı arasındaki konumundan doğar.

Sanat Akımının Açık Belirtilmesi

Eser, Post-Empresyonizm bağlamında değerlendirilmelidir. Gauguin, natürmortu gözün anlık izlenimine dayanan ışık çalışması olarak bırakmaz; renkleri yoğunlaştırır, kadrajı parçalar ve nesneleri düşünsel bir ilişki içinde yeniden düzenler. Portre ile natürmortun birleşmesi, seramik nesnenin kompozisyon merkezine taşınması ve gerçekçi mekânın belirsizleştirilmesi, görünüşün ötesinde bağımsız bir resim düzeni arayışını gösterir.

Sonuç

Laval’ın Profiliyle Natürmort, meyvelerin ve bir insan yüzünün birlikte resmedildiği sıradan bir düzen değildir. Gauguin, doğal nesne, yaratılmış nesne ve sanatçı bakışını aynı yüzeyde karşılaştırır. Charles Laval’ın kesilmiş profili, izleyiciyi kompozisyonun dışından içeri çekerken seramik kap bakışın asıl düğümüne dönüşür. Resmin meselesi nesnelerin ne olduğu kadar, sanatın onları nasıl yeniden biçimlendirdiği ve başka bir bakışın önüne nasıl yerleştirdiğidir.