Pop Kraliçesi / Pop Queen — Erró, 1967

Sanatçının Tanıtımı

Erró, 20. yüzyılın ikinci yarısında kolaj mantığını resim yüzeyine taşıyan en önemli sanatçılardan biridir. Onun yapıtlarında çizgi roman, reklam, propaganda, basın fotoğrafı, dergi kültürü ve siyasal ikonografi aynı düzlemde çarpışır. Bu yüzden Erró’nun resmi yalnız bir sahneyi göstermez; görüntülerin birbirini nasıl işgal ettiğini de gösterir. Figür, onun elinde hiçbir zaman tek başına kalmaz. Hep başka görüntüler, başka çağrışımlar ve başka temsil rejimleri tarafından kuşatılır. Pop Queen de bu çizginin açık örneklerinden biridir.

Eserin Tanıtımı ve Kompozisyon

Kompozisyonun ön planında taçlı, asalı ve küre taşıyan bir kraliçe oturur. Beyaz törensel giysisi, değerli taşlarla işlenmiş taç ve elindeki iktidar sembolleri, figürü ilk bakışta resmin merkezine yerleştirir. Yüz sakin, kontrollü ve resmidir. Oturuşu da sabittir; sahnenin tek gerçekten “durgun” figürü odur.

Ancak bu ön planın arkasında resim bütünüyle başka bir mantıkla genişler. Beyaz yüzey üzerine yerleştirilmiş çok sayıda görsel parça vardır: üstte büyük harfli bir yazı şeridi, siyah-beyaz grafik alanlar, kırmızı ve sarı baskın sahneler, gitar çalan bir figür, iç mekân kesitleri, çıplak beden imgesi, afiş benzeri parçalar ve çerçeveli küçük görüntüler. Bunlar tek bir anlatının parçaları değildir; yan yana gelmiş, çarpışan ve birbirini boğan görsel adacıklardır. Kraliçe bu yüzden yalnız tahta çıkmış bir figür olarak değil, görüntü kalabalığının ortasına yerleştirilmiş bir merkez olarak görünür. Resmin asıl gerilimi de burada doğar: iktidar figürü sakinleşirken, çevresindeki dünya görüntüsel olarak dağılmış ve gürültülü hale gelir.

Panofsky Yöntemiyle Üç Düzeyli Analiz

ön ikonografik: Resmin önünde taçlı ve törensel giysili bir kadın figürü oturur; elinde asa ve küre tutar. Arka planda farklı boyutlarda çok sayıda görsel parça, yazı alanı, figür sahnesi, müzik yapan bir kişi, iç mekân görüntüsü, çıplak beden imgesi ve çeşitli grafik düzenler yer alır. Renkler kırmızı, siyah, beyaz, sarı, mavi ve yeşil karşıtlıklarıyla kurulmuştur.

ikonografik: Öndeki figür açıkça monarşik iktidarı temsil eder. Taç, asa ve küre onu tarihsel bir hükümdar imgesine bağlar. Ama başlıktaki “Pop Queen” ifadesi bu figürü yalnız siyasal ya da törensel bir kişilik olmaktan çıkarır. Kraliçe burada popüler kültürün dolaşımına girmiş bir ikon haline gelir. Arka plandaki çoğaltılmış imgeler bu dönüşümü destekler: artık kraliçe yalnız sarayla değil, basın, eğlence, reklam ve kitle kültürüyle aynı yüzeyde yaşar.

ikonolojik: Eser, modern çağda iktidarın yalnız kurumlar ve törenlerle değil, imgeler aracılığıyla üretildiğini gösterir. Kraliçenin otoritesi burada kutsal bir aura içinde korunmaz; medya parçaları ve popüler görüntüler tarafından çevrelenir, hatta yeniden tanımlanır. Erró böylece monarşiyi yüceltmekten çok, onu çağdaş görsel kültürün tüketilebilir bir simgesine dönüştürür. Resmin asıl meselesi, egemenliğin temsil rejiminin değişmesidir: iktidar artık yalnız tahtta değil, dolaşımdaki görüntülerin içinde yaşar.

Temsil – Bakış – Boşluk

Temsil: Bu tabloda temsil, tek bir figürü görkemli biçimde sabitlemek yerine o figürü görsel gürültü içine yerleştirir. Kraliçe önde ve tanınabilir biçimde kuruludur; ama onun temsili artık kendi başına kapalı değildir. Çevresindeki çoğaltılmış görüntüler, onu sürekli başka bağlamlara çeker. Böylece temsil edilen şey yalnız bir hükümdar değil, hükümdarın medya içindeki ikinci hayatıdır.

Bakış:
Kraliçenin bakışı sabit, ölçülü ve resmidir. İzleyiciye dönük gibi durur; ama bu bakış sıcak değildir. Buna karşılık arka plandaki parçalı imgeler tek bir bakış düzeni kurmaz; göz sürekli bir parçadan diğerine sıçrar. Bu yüzden resim iki farklı görme rejimini aynı anda çalıştırır: biri merkezileştirici ve törensel, diğeri parçalı ve dağınık. İzleyici önce kraliçeye bakar, ama hemen ardından görüntü kalabalığında dağılır. Resim tam da bu dağılmayı sahneler.

Boşluk: İlk bakışta beyaz zemin boşluk gibi görünür. Oysa bu beyaz alan rahatlatan bir boşluk değil, görüntülerin sergilendiği bir pano yüzeyidir. Yani boşluk burada sessizlik değil, teşhir alanıdır. İmgeler arasında kalan beyazlık, onları ayırır ama huzur vermez; tersine, her parçayı daha da görünür kılar. Bu yüzden tabloda boşluk eksiklik değil, görüntülerin dolaşımını taşıyan modern yüzeydir.

Stil – Tip – Sembol

Stil: Erró’nun üslubu burada açık biçimde Pop Art’tır; ama tek bir grafik sadelik üzerinden değil, kolaj mantığı üzerinden çalışır. Görüntüler aynı yüzeyde üst üste gelmeden ama birbirini sıkıştıracak biçimde yerleştirilmiştir. Stil, çağdaş görsel kültürün çoğaltılabilir, parçalı ve saldırgan doğasını yeniden üretir.

Tip: Kraliçe burada bireysel bir portreden çok “medya çağının hükümdar tipi”ne dönüşür. O artık yalnız tarihsel kişi değildir; kapak yüzü, simge, marka, kamusal figür ve dolaşıma açık imgedir. Arka plandaki diğer figürler de tek tek karakter olmaktan çok popüler kültür tipleri halinde görünür.

Sembol: Taç, asa ve küre monarşik iktidarın klasik sembolleridir. Ama bu tabloda bu semboller mutlak otoriteyi güvencelemekten çok, görsel tüketimin aksesuarlarına dönüşmeye başlar. Gitar çalan figür, afiş parçaları, siyah-beyaz grafik alanlar ve yazı şeridi ise çağdaş kültürün rekabet eden simgelerini taşır. Böylece resim, eski iktidar sembolleriyle yeni medya sembollerini aynı yüzeyde karşı karşıya getirir.

Sanat Akımı

Kitle kültürü imgelerinin, çoğaltılmış görsel parçaların ve siyasal simgelerin aynı düzlemde kolaj mantığıyla işlenmesi, eseri açık biçimde Pop Art içine yerleştirir.

Sonuç

Pop Queen, Erró’nun iktidar ile popüler kültürü aynı resim yüzeyinde çarpıştırdığı güçlü bir eserdir. Burada kraliçe ne yalnız tarihsel otorite figürüdür ne de yalnız bir portre nesnesi. Asıl mesele, onun medya ve görsel dolaşım içinde nasıl yeniden üretildiğidir. Eserin gücü, monarşiyi kutsal mesafeden indirip çağdaş görüntü kalabalığı içine yerleştirmesinde yatar. Sonunda geriye yalnız bir hükümdar değil, iktidarın imgeye dönüşmüş hali kalır.