Giovanni Francesco Romanelli – Satürn ve Musalar

Sanatçının Tanıtımı

Giovanni Francesco Romanelli, Barok hareketi dengeli figür yerleşimi ve klasikleştirici bir açıklıkla birleştiren İtalyan ressamlardandır. Satürn ve Musalar, çok sayıdaki figürü tek bir anlatısal olay çevresinde değil; zaman, sanat, bereket, zenginlik ve duyusal yaşam arasındaki alegorik ilişki içinde bir araya getirir. Romanelli’nin Pietro da Cortona çevresinden gelen renk ve hareket anlayışı, eserde düzenli ve açık bir kompozisyon yapısıyla birleşir.

Eserin Tanıtımı ve Kompozisyon

Dikey kompozisyonun merkezinde, çıplak gövdeli ve sakallı Satürn ayakta durur. Başındaki sivri uçlu taç ve sağ elinde taşıdığı büyük orak, kimliğini belirleyen temel işaretlerdir. Bedeni izleyiciye dönük olmasına rağmen başını sol taraftaki figürlere çevirir. Bu yönelim, resmin iki yana yayılan kalabalığını merkezde birbirine bağlar.

Satürn’ün solunda, başı asma yapraklarıyla çevrelenmiş genç bir erkek ona bir salkım üzüm uzatır. Hemen arkasındaki açık renk giysili kadın, kollarının arasında uzun ve ince bitkisel dallar ya da demetler taşır. Daha solda birbirine yaklaşan iki figür görülür. Yüzü izleyiciye dönük olan kişinin avucunda altın renkli küçük nesneler bulunur; parmaklarının arasından kolye ya da zincir benzeri bir takı sarkar. Alt bölümde oturan ve uzanan kadın figürleri, ellerindeki ince araçlar ve süslü kumaşlarla topluluğu genişletir.

Panofsky Yöntemiyle Üç Düzeyli Analiz

Ön-ikonografik: Ormanlık alanda, elinde büyük bir orak taşıyan taçlı ve yaşlı erkek figürü çevresinde kadınlar ve erkeklerden oluşan kalabalık bir topluluk görülür. Üzüm, altın renkli nesneler, kolye, çiçek sepeti ve vurmalı çalgı gibi çeşitli ayrıntılar figürlerin ellerine dağıtılmıştır. Bazıları ayakta konuşur ya da nesne sunarken bazıları oturur, uzanır veya uyur.

İkonografik: Müze katalog başlığı merkezdeki figürü Satürn, çevresindeki topluluğu ise Musalar olarak tanımlar. Satürn’ün orağı onun zaman, hasat ve sona erişle ilişkisini belirginleştirir. Bununla birlikte resimdeki bütün figürleri dokuz Musa ile tek tek eşleştirecek kesin öznitelikler yoktur. Müzik aleti sanatları açıkça çağrıştırırken üzüm, takılar, altın nesneler, çiçekler ve dinlenen bedenler alegorik alanı sanatın ötesinde bereket, zenginlik, haz ve geçiciliğe doğru genişletir.

İkonolojik: Satürn, insan üretimlerinin, zevklerinin ve sahipliklerinin ortasında zamanın kaçınılmaz varlığı olarak yükselir. Ona sunulan üzüm olgunluğu ve bolluğu; altın nesneler ile kolye maddi değeri; müzik aleti ritmi ve sanatsal üretimi; çiçekler ise güzellik ile canlılığı taşır. Ancak bütün bu unsurlar, orağı elinde tutan Satürn’ün çevresinde yer aldığı için kalıcılıktan çok zamanın etkisine açık değerler hâline gelir. Sanat, zenginlik ve haz zamanı durdurmaz; fakat onun içinde biçim, ses ve bellek üretir.

Temsil – Bakış – Boşluk

Temsil: Satürn, kompozisyonun ortasında dik ve anıtsal biçimde temsil edilir. Çevresindeki bedenlerin oturan, uzanan, uyuyan ya da birbirine yaklaşan hâlleri onun ayakta duran figürüyle karşıtlık kurar. Topluluk yaşamın çeşitliliğini taşırken Satürn bütün bu çeşitliliğin üzerinde işleyen ortak zaman ilkesine dönüşür.

Bakış: Satürn’ün bakışı kendisine üzüm uzatan genç erkeğe yönelir. İki figür arasındaki el ve bakış ilişkisi, kompozisyonun temel karşılaşmasını kurar. Diğer figürler tek bir merkeze bakmaz; birbirlerine, ellerindeki nesnelere veya yakınlarındaki kişilere yönelir. Bu da zamanın ortasında süren çoğul ve dağınık insan etkinliklerini görünür kılar.

Boşluk: Büyük ağaçların arasında açılan aydınlık manzara, iki figür grubunu birbirinden ayırırken Satürn’ün arkasında derin bir geçit oluşturur. Koyu ön alan ile aydınlık uzaklık arasındaki karşıtlık, sahnenin kapalı bir alegorik toplulukla sınırlanmadığını düşündürür. Uyuyan figürler çevresindeki karanlık alanlar da hareketin kesildiği ve zamanın sessizleştiği küçük boşluklar meydana getirir.

Stil – Tip – Sembol

Stil: Romanelli’nin klasikleştirici Barok üslubu, figürlerin dengeli dağılımında, parlak kumaşlarda ve kontrollü bedensel jestlerde görülür. Koyu orman kütlesi, açık tenler ve mavi, kırmızı, sarı örtüler arasında güçlü bir renk düzeni oluşturur.

Tip: Satürn; sakallı, yaşlı, taçlı ve orak taşıyan zaman tanrısı tipidir. Çevresindeki figürler ise tek tek kesinleştirilemeyen Musa, müzisyen, bereket taşıyıcısı, sevgili, zenginlik sahibi ve dinlenen insan tipleri meydana getirir. Bu çeşitlilik, resmin yalnız belirli mitolojik kişileri değil, yaşamın farklı uğraşlarını temsil ettiğini düşündürür.

Sembol: Orak, zamanın biçen ve sona erdiren yönünü taşır. Üzüm olgunluk, bereket ve duyusal hazla; altın nesneler ile kolye zenginlik ve sahiplikle; vurmalı çalgı müzik ve ritimle; çiçek sepeti güzellik ve geçici canlılıkla ilişkilendirilebilir. Bu anlamlar nesnelerin kendisinden değil, Satürn’ün merkezî varlığıyla kurdukları ilişkiden doğar.

Sanat Akımının Açık Belirtilmesi

Eser, İtalyan Baroku içinde klasikleştirici Roma resmi bağlamında değerlendirilmelidir. Çok figürlü alegori, zengin renk karşıtlıkları ve hareketli kumaşlar Barok niteliği taşırken kompozisyonun dengesi, figürlerin açık seçik yerleşimi ve anlatının kontrollü yapısı klasikleştirici yönelimi korur.

Sonuç

Satürn ve Musalar, zamanı yaşamın dışında duran soyut bir güç olarak değil, sanatın, zenginliğin, bereketin, müziğin ve bedensel hazzın tam ortasında gösterir. Satürn’e uzatılan üzüm, elde tutulan altınlar ve kolye, kaldırılan çalgı, çiçek sepeti ve uyuyan bedenler aynı gerçeğe bağlanır: İnsan yaşamının bütün üretimleri zaman içinde belirir ve onun etkisine açık kalır. Buna rağmen resim yalnız faniliği anlatmaz; biçim, müzik ve güzellik aracılığıyla zamana bırakılan izi de görünür kılar.