Tabarin’in Güreşçi Kadınları / Les Lutteuses — Kees van Dongen

Sanatçının Tanıtımı

Kees van Dongen, 20. yüzyıl başında kadın figürünü yoğun renk, güçlü kontur ve modern kent yaşamının gösteri kültürüyle birleştiren Fovizmin önemli ressamlarındandır. 1908 tarihli Les Lutteuses, Van Dongen’in erken Fovist döneminin büyük figür kompozisyonlarından biridir. Eserin alternatif adı Lutteuses du Tabarin, kadınları Paris eğlence dünyasıyla ilişkili bir gösteri çevresine yerleştirir. Musée d’Art Moderne de Paris’in Van Dongen retrospektifi kayıtlarında eser 1908 tarihli, 105,5 × 164 cm ölçülerinde ve Nouveau Musée National de Monaco koleksiyonunda gösterilir.

Eserin Tanıtımı ve Kompozisyon

Kompozisyon, kırmızı-kahverengi düz bir fon önünde farklı duruşlarda sıralanan çıplak kadınlardan oluşur. Figürlerin bir bölümü ayakta, bazıları oturmuş, ön plandaki iki kadın ise yere uzanmıştır. Bedensel çeşitlilik olmasına rağmen kadınların önemli kısmında kolların göğüs üzerinde çaprazlanması tekrar eden bir jest hâline gelir.

Başlığın bildirdiği “güreşçi” kimliğine karşın resimde karşılaşma, boğuşma ya da sportif mücadele gösterilmez. Bedenler eylemden sonra veya eylem dışında bir araya getirilmiş gibidir. Bu tercih önemlidir: Van Dongen güreşi değil, güreşçi kadınların bedensel varlığını ve topluluk hâlindeki sunuluşunu resmin konusu yapar.

Tenler tek bir doğal renkle modellenmez. Turuncu, pembe, kırmızı, sarı ve yer yer yeşilimsi tonlar figürlerin üzerinde dolaşır. Koyu saçlar, gözler ve ağızlar yüzleri maskeye yaklaşan güçlü işaretlere dönüştürür. Kırmızı fon ile çıplak bedenler arasındaki yakın renk ilişkisi, kadınları mekândan ayırmak yerine onun içine gömer.

Panofsky Yöntemiyle Üç Düzeyli Analiz

Ön-ikonografik düzeyde çıplak kadınlar, oturan ve uzanan bedenler, çaprazlanmış kollar, koyu saçlar ve kırmızı-kahverengi bir arka plan görülür. Figürlerin çoğu izleyiciye yakın yerleştirilmiş; derinlik sınırlı tutulmuştur. Bedenler birbirlerinin önüne ve arkasına geçse de belirgin bir mimari çevre kurulmaz.

İkonografik düzeyde başlık bu kadınları güreşçiler olarak tanımlar. Dolayısıyla çıplaklık yalnız klasik nü geleneğine değil, fiziksel güce dayanan bir gösteri ya da mücadele pratiğine de bağlanır. Fakat Van Dongen atletik eylemi ortadan kaldırır. Güreşçinin tanımlayıcı özelliği olan hareket yerine bekleyiş, poz ve karşıya yönelen bedenler kalır.

İkonolojik düzeyde bu dönüşüm, modern gösteri kültüründeki kadın bedeninin ikili konumunu açar. Kadınlar fiziksel güçleri nedeniyle sahnededir; buna rağmen resimde güçlerini uygularken değil, seyredilirken gösterilirler. Böylece beden aynı anda hem özne hem gösteri nesnesidir. Van Dongen bu çelişkiyi çözmez: güçlü görünen kadınların karşısına, onları topluca seyreden izleyicinin bakışını yerleştirir.

Temsil – Bakış – Boşluk

Temsil, kadınları idealize edilmiş tek bir güzellik kalıbında birleştirmez. Yüzler, saç biçimleri, ten tonları ve bedenlerin ağırlıkları farklıdır. Buna karşılık benzer pozların tekrarı, bireysel kadınları aynı gösteri topluluğunun üyeleri hâline getirir. Özellikle çapraz kollar, edilgin çıplaklık fikrini bozan kapalı ve dirençli bir bedensel tavır üretir.

Bakış, resmin en güçlü düğümlerinden biridir. Birçok figür doğrudan biçimde resmin dışına yönelir. Kadınlar yalnız seyredilen bedenler değildir; seyredildiklerinin farkındaymış gibi karşıya bakarlar. Bu karşı-bakış, izleyicinin güvenli seyir konumunu zorlaştırır. Çıplak beden açıkken yüzler bütünüyle teslim olmaz.

Boşluk ise neredeyse kaldırılmıştır. Kırmızı fon herhangi bir gerçek mekânı açıklamaz; kadınlar yüzeye sıkıştırılmıştır. Ön plandaki uzanan bedenlerden arka sıradaki ayakta figürlere kadar bütün alan insan bedeniyle dolar. Böylece boşluğun azalması, topluluğun fiziksel yoğunluğunu artırırken figürleri bir sahne ya da oda içinde değil, doğrudan resim yüzeyinde karşı karşıya getirir.

Stil – Tip – Sembol

Stil düzeyinde geniş renk alanları, koyu konturlar, sadeleştirilmiş anatomi ve doğal ten renginden kopan sıcak tonlar Fovist resim dilini belirler. Beden hacimleri akademik nüdeki pürüzsüz modellemeyle değil, renk geçişleri ve çizgisel sınırlarla oluşturulur. Van Dongen bu kadınları anatomik kusursuzluklarından çok resimsel kuvvetleriyle öne çıkarır.

Tip düzeyinde eser alışılmış kadın nü tipini “kadın güreşçi” tipiyle çarpıştırır. Sporcu ya da gösterici beden, geleneksel edilgin nüden farklı olarak kuvvet taşımalıdır; ancak burada eylemden çekilmiş ve seyir alanına yerleştirilmiştir. Bu ikilik eserin temel gerilimini oluşturur.

Sembol düzeyinde belirgin ve yerleşik bir ikonografik nesne sistemi yoktur. Anlam, herhangi bir objeye yüklenmiş sembolden çok bedenlerin tekrarından doğar. Çapraz kollar, çıplaklık, doğrudan bakış ve toplu dizilim birlikte kullanıldığında kapalılık, meydan okuma ve gösteri için sunulma arasındaki gerilimi yoğunlaştırır. Bunları tek tek evrensel semboller saymak yerine, kompozisyonun ürettiği görsel işaretler olarak okumak daha doğrudur.

Sanat Akımının Açık Belirtilmesi

Eser Fovizm içinde değerlendirilmelidir. Van Dongen, Fovizmin önde gelen figürlerinden biri olarak doğal rengi özgürleştirmiş, özellikle insan yüzü ve bedeninde yoğun ve doğalcılıktan uzak renk kullanımına yönelmiştir. Les Lutteuses’da da kırmızı fon, turuncu-pembe tenler, koyu saç kütleleri ve basitleştirilmiş bedenler gerçek mekânı betimlemekten çok figürlerin doğrudan görsel etkisini güçlendirir.

Sonuç

Les Lutteuses’ın ilginçliği güreşi göstermemesindedir. Van Dongen, hareketin doruğunu resmetmek yerine güreşçi kadınları eylemden çekerek seyircinin önüne dizer. Fakat bu düzen onları bütünüyle edilginleştirmez. Çaprazlanan kollar, ağır bedenler ve karşıya dönen yüzler, çıplaklığın açıklığına karşı bir direnç oluşturur. Resimde bakılan kadınlarla bakmaya devam eden kadınlar aynı anda vardır. Bu yüzden eser, kadın bedenini yalnız güzellik ya da erotik çekim alanında değil; güç, gösteri ve karşı-bakış arasındaki huzursuz ilişkide kurar.