Mesut İkinci – Geri Dönüşüm / Recycling

Sanatçının Tanıtımı

Mesut İkinci (1994), çağdaş Türk resminde insanı çevreleyen toplumsal yapılar, düzen ve bireyin bu yapılar içindeki konumu üzerine çalışan genç kuşak sanatçılardandır. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Resim Ana Sanat Dalı’ndaki lisans eğitimini 2019’da tamamlamıştır. Sanatçının üretiminde bireyi konumlandıran ve yönlendiren yapılarla insan arasındaki ilişki belirgin bir düşünsel hat oluşturur. 2024 tarihli Geri Dönüşüm / Recycling, bu ilişkiyi son derece yalın fakat yoğun bir alegorik düzen içinde kurar.

Eserin Tanıtımı ve Kompozisyon

Kompozisyonun merkezinde birbirinin üzerine ve yanına sıkışmış büyük kaplumbağalar yer alır. Koyu kahverengi, geometrik kabukları ortak bir kütle oluşturur. Bu kümenin çevresini ise koyu lacivert takım elbiseli erkeklerden oluşan kapalı bir halka kuşatır. Erkeklerin bedenleri iri, omuzları düşük ve birbirine yakın biçimde kurulmuştur; yüzler değişse de giysi, duruş ve beden yapısı sürekli tekrarlanır.

Dairesel düzen son derece belirgindir. Kaplumbağalar merkeze, erkekler çepere yerleştirilmiştir. Figürlerin büyük bölümü başlarını içeri doğru eğer; üst bölümdekiler ise seyirciye daha açık biçimde görülür. Bütün sahne ayrıntısız turuncu bir zemin üzerinde gerçekleşir. Mimari, eşya ya da belirli bir coğrafya bulunmadığından karşılaşma, belirli bir olaydan çok kapalı bir sistem görüntüsüne dönüşür.

Panofsky Yöntemiyle Üç Düzeyli Analiz

Ön-ikonografik düzeyde çok sayıda takım elbiseli erkek, büyük kaplumbağalar, turuncu zemin ve figürlerin oluşturduğu dairesel düzen görülür. İnsanlar dış halkayı, kaplumbağalar iç kütleyi oluşturur. Tekrarlanan koyu takım elbiseler ile kahverengi kabuklar kompozisyonun iki temel biçim grubudur.

İkonografik düzeyde takım elbise modern kamusal yaşamın yönetici, bürokrat, iş insanı ya da kurumsal erkek tipini çağrıştırır. Kaplumbağa ise kültürel bellekte uzun ömür, dayanıklılık, korunma ve özellikle yavaşlıkla ilişkilenen eski bir hayvan imgesidir. Recycling başlığı, bu figürleri çevresel geri dönüşüm fikrinden daha geniş bir tekrar ve yeniden üretim düşüncesi etrafında buluşturur.

İkonolojik düzeyde eser, değişiyormuş gibi görünen bir yapının aynı biçimleri yeniden üretmesi üzerine okunabilir. Erkeklerin yüzleri farklıdır; buna karşılık giysileri, bedenleri ve çevreledikleri merkez neredeyse aynı düzeni tekrarlar. Kaplumbağaların ağır, kabuklu ve yavaş bedenleriyle çevredeki iri erkek figürleri arasında biçimsel bir akrabalık da oluşur. Başlıktaki “geri dönüşüm”, böylece yalnız nesnenin yeniden kullanılması değil, tiplerin, konumların ve düzenlerin yeniden dolaşıma girmesi anlamına açılır.

Temsil – Bakış – Boşluk

Temsil: İkinci, bireysel erkek portrelerinden çok bir kurumsal beden topluluğu kurar. Yüzlerdeki farklılık, takım elbisenin ve benzer fiziksel kuruluşun ürettiği ortak kimliği ortadan kaldırmaz. Kaplumbağaların merkezde sıkışmış biçimde toplanması ile erkeklerin onları çevreleyen halkası, merkez ve çevre arasında kapalı bir temsil düzeni oluşturur.

Bakış: Figürlerin çoğunun dikkati merkeze yönelmiştir. İzleyici ise bu halkanın dışında ve hafifçe yukarıdan konumlandırılır; böylece içerideki kaplumbağaları ancak insan çemberinin üzerinden görebilir. Resimde bakış, tek tek kişilerin yüzlerinden çok grubun ortak yönelimi tarafından düzenlenir. Herkes merkeze bakarken izleyici bütün sistemi aynı anda gören dış konuma yerleşir.

Boşluk: İnsan ve kaplumbağa halkasının çevresindeki geniş turuncu alan bütünüyle boş bırakılmıştır. Bu boşluk, grubu herhangi bir oda, kurum, kent ya da doğal çevreden koparır. Dairesel yapıda dışarıya açılan belirgin bir geçit de bulunmaz; merkez dolu, çevresi kuşatılmış, dış dünya ise boşaltılmıştır. Kompozisyon bu kapalılığı, kendi içine dönerek çalışan bir döngü duygusuna dönüştürür.

Stil – Tip – Sembol

Stil: Eserin biçimsel dili sadeleştirilmiş figürler, güçlü konturlar, sınırlı renk paleti, tekrar eden beden kütleleri ve merkezî dairesel kompozisyon üzerinden kurulur. Lacivert takım elbiselerin ritmik tekrarı ile kahverengi kaplumbağa kabuklarının geometrik yüzeyleri birbirine karşılık verir. Turuncu fonun ayrıntısızlığı, figürleri neredeyse şematik bir toplumsal diyagram gibi öne çıkarır.

Tip: Takım elbiseli erkek, modern görsel kültürde yönetici, bürokrat ve kurumsal otoriteyle ilişkilenen tanınabilir bir tiptir. Eserde bu tip tek bir kişide değil, çoğaltılmış bedenler aracılığıyla kurulur. Birey değişirken kıyafet, duruş ve konumsal rol korunur; böylece tipin sürekliliği resmin temel görsel tekrarlarından birine dönüşür.

Sembol: Kaplumbağa, uzun ömür ve dayanıklılığın yanında yavaşlık, ağır ilerleyiş ve kendi kabuğuyla korunma belleğini taşır. Eserde çok sayıda kaplumbağanın merkezde üst üste yığılması bu anlamları çoğaltır. Kabuk, korunmanın ve içe kapanmanın; daire ise döngü, tekrar ve kapanmanın güçlü görsel biçimidir. Başlıktaki Recycling sözcüğüyle birleştiğinde kapalı insan halkası ve kaplumbağa kümesi, sürekli kendisini yeniden üreten bir düzenin sembolik yapısını oluşturur.

Sanat Akımının Açık Belirtilmesi

Eser, Çağdaş Sanat bağlamında değerlendirilmelidir. Figüratif anlatımın alegorik bir düzen içinde kullanılması, gündelik kurumsal erkek tipinin tekrarlanarak toplumsal bir yapıya dönüştürülmesi, hayvan imgesinin kültürel belleğinin çağdaş bir kavramla birleştirilmesi ve yalın kompozisyonun eleştirel bir düşünce taşıması çağdaş figüratif resmin özelliklerini belirler. Hiciv, alegori ve toplumsal gözlem eserin figüratif yapısı içinde birlikte çalışır.

Sonuç

Geri Dönüşüm / Recycling, tekrar fikrini yalnız başlığıyla değil, bütün kompozisyonuyla kurar. Benzer takım elbiseler, birbirini yineleyen bedenler, kaplumbağa kabukları ve kapanan daire aynı ritmi sürdürür. Merkezdeki yavaş ve korunaklı hayvanlarla onları kuşatan kurumsal erkek tipi arasında beklenmedik bir görsel akrabalık doğar. İkinci’nin kompozisyonunda geri dönüşüm, eski olanın ortadan kalkıp yenisinin gelmesinden çok, aynı yapının farklı yüzlerle yeniden üretilmesine dönüşür.