Azize Cecilia / Saint Cecilia — John William Waterhouse

Sanatçının Tanıtımı

John William Waterhouse, edebî ve dinsel kadın figürlerini doğa, uyku, müzik ve içsel tecrübe çevresinde kuran İngiliz ressamlarındandır. 1895 tarihli Saint Cecilia, Alfred Tennyson’ın The Palace of Art şiirindeki, deniz kıyısındaki surlarla çevrili kentte org borularının yakınında uyuyan Cecilia imgesinden hareket eder. Waterhouse azizenin şehitliğini ya da kamusal ibadetini değil, dünyevi çalışmanın sona erdiği ve göksel müziğin düşe karıştığı sessiz bir anı seçer.

Eserin Tanıtımı ve Kompozisyon

Kompozisyon yatay bir bahçe ve deniz manzarası içinde üç kadın figürü üzerine kurulmuştur. Sağ tarafta Azize Cecilia, oyma bezemeli taş koltukta uyur. Beyaz giysisinin altındaki mor işlemeli kollar, altın desenli etek ucu ve pembe kumaş, figürün çevresinde törensel bir renk düzeni oluşturur. Elleri kucağında birleşmiş, başı geriye ve yana düşmüştür. Açık resimli kitap dizlerinin üzerinde kalmış; okuma ya da müzik çalışması uyku tarafından yarıda kesilmiştir.

Sol tarafta koyu kanatlı iki melek yer alır. Biri yaylı bir çalgıyı çalarken diğeri ona eşlik eder. Bedenleri Cecilia’ya dönüktür; fakat onun uyanmasını istemezcesine ölçülü ve sakin görünürler. Arkada denize açılan liman, gemi direkleri, dağlık kıyı, servi ağaçları ve mimari yapılar uzanır. Sol üstteki altın renkli org boruları, Cecilia’nın müzikle ilişkisini bahçenin içine taşır. Güller, küçük çiçekler ve kırmızı minderler, denizin serin mavisiyle karşılaşan sıcak renk düğümleri meydana getirir.

Panofsky Yöntemiyle Üç Düzeyli Analiz

Ön-ikonografik düzeyde taş koltukta uyuyan genç bir kadın, kucağında açık kitap, karşısında müzik yapan kanatlı iki figür, çiçekli bahçe, org boruları, deniz, gemiler ve uzak dağlar görülür. Sağdaki figür hareketsiz ve gözleri kapalıdır; soldaki iki figür ise çalgı, yay ve el hareketleriyle sakin bir ritim üretir.

İkonografik düzeyde uyuyan kadın, müziğin koruyucu azizesi Cecilia’dır; kanatlı figürler onun düşüne eşlik eden melek müzisyenlerdir. Açık kitap ve org boruları dünyevi müzik bilgisini, meleklerin çalgıları ise göksel müziği belirtir. Güller Cecilia’nın kutsal anlatısıyla, bahçedeki çiçekler ise saflık ve ruhsal güzellikle ilişkilidir. Waterhouse’un sahnesinde Cecilia müziği icra etmekten çok onu uykusunda işiten figüre dönüşür.

İkonolojik düzeyde eser, sanatın dışarıdan yapılan bir eylem ile içeride yaşanan tecrübe arasındaki ayrımını düşünür. Cecilia’nın kitabı açıktır, fakat gözleri kapalıdır; çalgılar çalınır, fakat sahnede herhangi bir dünyevi dinleyici yoktur. Bilgi, okuma ve icra askıya alınırken müzik doğrudan düşe geçer. Kutsal tecrübe burada gözle doğrulanmaz; uyku, sessizlik ve içsel işitme aracılığıyla yaşanır.

Temsil – Bakış – Boşluk

Temsil, Cecilia’yı müzik yapan etkin bir azize olarak değil, müziğin içinde dinlenen bir beden olarak kurar. Uyku onun kutsal kimliğini zayıflatmaz; dış dünyadan çekilerek göksel sese açılmasını sağlar. Melekler de mucizeyi yüksek bir hareketle duyurmaz. Onların varlığı, bahçenin doğal sessizliği içine yerleşmiş mahrem bir eşlik biçimidir.

Bakış düzeni kapanma ve yönelme karşıtlığına dayanır. Cecilia’nın gözleri kapalıdır; melekler ise ona ve çalgılarına yönelir. İzleyici, azizenin göremediği melekleri görür, fakat onun işittiği müziği duyamaz. Bu terslik seyir konumunu dönüştürür: resme bakan kişi sahneyi Cecilia’dan daha fazla görür, fakat onun içsel tecrübesine erişemez.

Boşluk, meleklerle azize arasındaki çiçekli bahçe alanında yoğunlaşır. Figürler birbirine dokunmaz; aralarındaki mesafeyi müziğin doldurduğu varsayılır. Arka plandaki deniz açıklığı da bu görünmeyen geçişi genişletir. Liman maddi dünyanın hareketini taşırken bahçedeki boşluk, sesin bedenden bedene değil, düşe doğru ilerlediği bir ara alan kurar.

Stil – Tip – Sembol

Stil açısından eser, Waterhouse’un yumuşak figür modellemesini daha serbest ve titreşimli doğa yüzeyleriyle birleştirir. Beyaz, mor, kırmızı ve altın tonları figürlerde yoğunlaşırken deniz ve ağaçlar mavi-yeşil bir derinlik oluşturur. Cecilia’nın sakin yataylığına karşı meleklerin çalgıları ve yayları ince çapraz çizgiler ekler.

Tip düzeyinde Cecilia, uyuyan azize, müzisyen ve ruhsal dinleyici tiplerini birleştirir. Melekler koruyucu varlık olmanın yanı sıra görünmeyen müziğin icracılarıdır. Figürlerin tümünün genç kadın biçiminde verilmesi, kutsal topluluğu aynı şiirsel güzellik alanı içinde birleştirir.

Sembol düzeyinde açık kitap dünyevi bilgi ve çalışmayı; kapalı gözler içsel tecrübeyi; org boruları Cecilia’nın müzikle bağını; melek çalgıları göksel uyumu taşır. Güller kutsal saflık ve sevgiyle, bahçedeki çiçekler düşsel bereketle ilişkilidir. Deniz ise ruhsal dünyanın sınırlarını aşan açıklığı ve uzaklığı destekler.

Sanat Akımının Açık Belirtilmesi

Eser, Geç Viktorya dönemi İngiliz Akademizmi ve Pre-Raphaelite sonrası edebî-dinsel figür resmi bağlamında değerlendirilmelidir. Tennyson’dan alınan şiirsel konu, idealize kadın figürleri, yoğun sembolik nesneler, ayrıntılı doğa ve duyusal renk düzeni Pre-Raphaelite mirası taşır. Buna karşılık dengeli kompozisyon, beden modellemesi ve büyük ölçekli figür kuruluşu akademik resim geleneğine bağlıdır.

Sonuç

Saint Cecilia, müziğin icra edildiği bir sahneden çok, sesin bilinci aşarak düşe geçtiği bir eşik kurar. Açık kitap okunmadan kalır, Cecilia’nın elleri dinlenir ve gözleri kapanır; buna rağmen müzik sona ermez. Meleklerin çalgıları, limanın uzak hareketi ve çiçekli bahçenin sessizliği arasında azize başka bir dinleme biçimine geçer. Waterhouse’un resmi, sanatın yalnız yapılan ya da öğrenilen bir şey olmadığını; insanın kendisini unuttuğu anda onu içine alan bir tecrübe olabileceğini anlatır.