Benim Yabanmersini Gecelerim / My Blueberry Nights — Wong Kar-wai (2007)

Yönetmen ve Bağlam

My Blueberry Nights, Wong Kar-wai’nin İngilizce çektiği ilk uzun metraj. 2007 tarihli film, bu kez Hong Kong’dan değil Amerika içinden geçerek ilerliyor; ama yönetmenin temel ilgisi yine yol, yalnızlık, rastlantı ve duygusal gecikme etrafında dönüyor. Başrollerde Norah Jones, Jude Law, David Strathairn, Rachel Weisz ve Natalie Portman yer alıyor. Film 2007 Cannes Film Festivali’nin açılışında gösterildi.

Filmin Tanıtımı ve Kompozisyon

Film, Elizabeth’in New York’ta yaşadığı ayrılığın ardından bir kafe sahibi olan Jeremy ile kurduğu kısa ama belirleyici temasla başlıyor. Sonra anlatı yola açılıyor: Memphis, Nevada ve yeniden New York. Bu yapı, klasik bir yolculuk anlatısı gibi işlese de asıl mesele coğrafi hareket değil, duygusal duraklar. Film her şehirde Elizabeth’i başka kırık hayatlarla karşılaştırıyor; alkolik bir polis, ondan uzaklaşmış bir eş, babasıyla çatışan genç bir kumarbaz… Böylece hikâye tek bir aşk hattına değil, parçalı karşılaşmalara yaslanıyor.

Panofsky Yöntemiyle Üç Düzeyli Analiz

Ön-ikonografik

İlk düzeyde gördüğümüz şey, gece açık bir kafe, yabanmersinli turta, anahtar kavanozu, tren ve yolculuk, barlar, otoyollar, kumarhane ışıkları ve farklı şehirlerde karşılaşılan yalnız insanlardır. Elizabeth çoğu zaman dinleyen, gözleyen ve yavaş hareket eden bir figürdür. Jeremy daha yerleşik, daha sabit bir merkez gibi görünür. Arnie, Sue Lynne ve Leslie ise filmin orta bölümlerinde duygusal tonları değiştiren ara duraklara dönüşür. Yüzeyde bakıldığında film, ayrılığın ardından kendini toplamak için yola çıkan genç bir kadının hikâyesi gibi görünür.

İkonografik

Bu düzeyde turta, anahtar, posta kartı, tren bileti, bar taburesi ve yol belirgin işaretlere dönüşür. Anahtar kavanozu, terk edilmiş ilişkilerin ve dönülmeyen kapıların simgesi gibidir. Posta kartları Elizabeth’in hâlâ tam kesilmeyen bağını taşır; fiziksel mesafe artarken duygusal iz sürer. Farklı şehirlerde karşılaştığı karakterler de yalnızca yan hikâyeler değildir; aşkın, bağımlılığın, inatçılığın ve kaybın başka biçimlerini açarlar. Böylece film, duygusal olgunlaşmayı lineer bir gelişim değil, başkalarının kırılmalarına tanıklık ederek öğrenilen bir süreç gibi kurar.

İkonolojik

En derin düzeyde My Blueberry Nights, iyileşmenin unutmakla değil, deneyimi başka bir ritimde taşımayı öğrenmekle ilgili olduğunu gösterir. Elizabeth’in yolculuğu kaçış gibi görünür; ama aslında kendi duygusunu dolaysız yaşayabilmek için kurduğu mesafedir. Film burada Wong Kar-wai’nin önceki yapıtlarındaki yoğun, kapalı ve boğucu aşk rejiminden biraz ayrılır. Arzu hâlâ eksiklidir, ama ilk kez daha açık bir hafifleme ihtimali de vardır. Bu nedenle My Blueberry Nights, onun sinemasında tam kopuş değil, yumuşak bir yer değiştirme gibi durur.

Temsil – Bakış – Boşluk

Temsil: Film, Elizabeth’i büyük jestlerle kurulmuş bir kahraman gibi çizmez. O daha çok, kendini başkalarının hikâyeleri arasında arayan bir figürdür. Jeremy de klasik romantik erkek değildir; onun rolü, peşinden koşmaktan çok beklemek ve tanıklık etmektir. Arnie, Sue Lynne ve Leslie ise Elizabeth’in yolculuğunda yalnız yan karakterler değil; duygusal dünyanın başka uçlarını temsil eden aynalardır. Bu temsil biçimi filmi tek bir merkez aşk anlatısından çıkarıp, duygular arasında dolaşan bir yapıya dönüştürür.

Bakış: Filmde bakış ilk kez biraz daha yumuşak. Wong Kar-wai’nin önceki filmlerindeki kadar boğucu ve keskin değil; daha çok izleyen, bekleyen, anlamaya çalışan bir bakış düzeni var. Elizabeth insanlara hemen karışmaz; önce onları gözler, dinler ve ritimlerini öğrenir. Jeremy’nin bakışı da sahiplenen değil, alan bırakan bir bakış. Böylece film, aşkı takip etmek yerine ona mesafe açarak yaklaşır. Kamera da bunu destekler; yüzlere yakınlaşır ama onları hemen dramatik patlamaya zorlamaz.

Boşluk: Filmin temel duygusu açıklıktır, ama boşluk yine de vardır. Elizabeth’in eski ilişkisi tam açılmaz, Jeremy ile yeni ilişkinin sınırı hemen belirlenmez, yolculuktaki karşılaşmalar da tam kapanmış dersler gibi sunulmaz. Bu boşluk, burada bir yara kadar bir nefes alanı da üretir. Wong Kar-wai ilk kez boşluğu yalnız kayıp değil, dönüşüm ihtimali olarak da kullanır. Bu nedenle film daha hafif görünse de kendi içinde ciddi bir duygusal askıda kalma hâli taşır.

Stil-Tip-Sembol

Stil: Filmin stili Wong Kar-wai için alışıldık ama yer değiştirmiş bir yapı kurar. Doygun renkler, parlak gece ışıkları, yavaşlayan anlar ve müzikle taşınan ritim yine vardır; ancak Hong Kong’daki klostrofobik sıkışma burada Amerikan yol manzarasıyla açılır. Görüntü yönetiminde Darius Khondji’nin katkısıyla film daha geniş ama yine de dokulu bir dünya kurar. Bu stil, hem tanıdık hem başka bir yere taşınmış bir Wong duygusu yaratır.

Tip: Elizabeth, duygusal yolculuğa çıkan arayıcı figür tipini taşır. Jeremy, sabit kalan ve dönüşü bekleyen karşı figürdür. Arnie kaybı içkiye boğan erkek tipini, Sue Lynne sınırı zorlayan kırgın kadın tipini, Leslie ise risk ve kontrol arasında yaşayan genç kadın tipini temsil eder. Film bu tipleri basit ders örneklerine çevirmeden, Elizabeth’in duygusal güzergâhına bağlar.

Sembol: Yabanmersinli turta filmin en açık simgesidir; herkesin görüp geçmesine rağmen bir köşede kalan, ama yine de birine sunulan şey gibi çalışır. Anahtar kavanozu geçmiş ilişkilerin bırakılmış izini taşır. Posta kartları, duygusal mesafeyi koparmadan sürdürmenin işaretidir. Yol ise burada kaçış değil; kendine başka şehirler üzerinden yaklaşmanın biçimidir

Sanat Akımının Açık Belirtilmesi

My Blueberry Nights, bağımsız Amerikan yol filmi ile Wong Kar-wai’nin lirik auteur sinemasını birleştiren bir yapım. Modern romantik dram içinde yer alıyor; ama onu alışıldık mutlu son ya da açık melodram düzenine kapatmıyor. Daha çok, hafif bir melankoliyle ilerleyen yol-romantizmi kuruyor.

Sonuç

My Blueberry Nights, Wong Kar-wai sinemasında ilk bakışta daha hafif duran filmlerden biri. Ama yüzeydeki bu açıklığın altında yine tanıdık bir mesele var: bir insana ancak dolaylı yollardan yaklaşabilmek. Film burada karanlık tutkulara değil, yavaş iyileşmeye yaslanıyor. Bu yüzden etkisi daha sessiz; ama tam da bu sessizlik içinde kalıcı. Geriye büyük trajedi değil, bir yolculuk sonunda değişmiş bir bakış kalıyor.

Künye & Eser Altı

Künye: Benim Yabanmersini Gecelerim / My Blueberry Nights — Yönetmen: Wong Kar-wai, Senaryo: Wong Kar-wai ve Lawrence Block, 2007, Hong Kong/Çin/Fransa, İngilizce, romantik drama/yol filmi, 95 dk. Başrollerde Norah Jones, Jude Law, David Strathairn, Rachel Weisz ve Natalie Portman yer alır. Film 2007 Cannes Film Festivali’nin açılışında gösterildi.